Het was 23 november 2024 toen mijn moeder mij ’s middags opbelde met de vraag of ik even wilde gaan kijken naar een nijlgans bij de sloot die mank liep. Ik trok mijn jas en schoenen aan, pakte mijn sleutels en camera en ging op onderzoek uit.
Aangekomen bij de sloot zag ik meteen om welke eend het ging. Hij liep duidelijk mank. Wat er precies aan de hand was met zijn poot wist ik niet, maar het leek op een ontsteking. Ik besloot om uit te zoeken waar hij medische hulp kon krijgen.
Ik nam contact op met verschillende dierenambulances in de regio, maar zij wilde hem niet ophalen. Ook de vogelopvang in de buurt zei dat ze geen nijlganzen hielpen. Tot mijn verbazing kon ik niemand vinden die hem wilde helpen, omdat hij wordt beschouwd als invasieve exoot.
Die ervaring riep veel vragen bij mij op. Hoe kan het dat als ik een dier aantref dat zichtbaar pijn heeft, ik geen medische hulp voor hem kan vinden? En op basis waarvan wordt eigenlijk bepaald dat een soort als invasieve exoot wordt beschouwd.
Vanaf dat moment ben ik mij steeds verder gaan verdiepen in de nijlgans. Wat begon met één gewonde vogel, groeide uit tot een langdurige interesse in de soort, haar gedrag, haar leefwijze en de manier waarop wij als mensen met deze dieren omgaan.
Sinds 23 november 2024 ben ik dagelijks of meerdere keren per week op pad gegaan om nijlganzen in mijn omgeving te observeren. Ik heb verschillende koppels en families gevolgd, aantekeningen gemaakt over hun gedrag en broedgedrag en hen gefotografeerd en gefilmd.
Een deel van mijn waarnemingen is zo objectief mogelijk vastgelegd. Een ander deel is persoonlijker en gaat over de relatie die ik met de nijlganzen in mijn omgeving heb en over de manier waarop zij op mij en hun omgeving reageren. Daarnaast bekijk ik livestreams uit Zuid-Afrika om te zien hoe nijlganzen daar leven en hoe zij reageren op hun omgeving.
Mijn eigen waarnemingen en ervaringen vormen het vertrekpunt van dit onderzoek. Tegelijkertijd besef ik dat mijn persoonlijke ervaringen op zichzelf geen antwoord kunnen geven op de vragen die hierdoor bij mij zijn ontstaan. Daarvoor is verder onderzoek nodig.
Daarom wil ik mijn eigen ervaringen naast het beschikbare wetenschappelijke onderzoek leggen. Ik wil onderzoeken wat er daadwerkelijk bekend is over de nijlgans, welke beweringen door onderzoek worden ondersteund en waar nog onzekerheden of hiaten in de kennis bestaan.
Vanuit die gedachte heb ik een aantal vragen opgesteld. Deze vragen vormen de basis van mijn onderzoek en zal ik één voor één proberen te beantwoorden aan de hand van wetenschappelijke literatuur, onderzoeksresultaten en waar relevant de kennis en ervaringen van biologen, ecologen, orthinologen, vogelaars en ervaringsdeskundigen die met nijlganzen werken en/of hen opvangen.
Hieronder heb ik een vragenlijst opgesteld.
Deze vragenlijst is niet definitief. Gaande weg kunnen er nieuwe vragen bijkomen, worden aangepast of komen te vervallen.
Onderzoeksvragen:
27-06-2026 (De volledige vragenlijst komt binnenkort online. Deze pagina zal regelmatige ge-update worden.
Voorlopige vragenlijst:
- Wat is een exoot?
- Wanneer wordt een uitheemse soort een invasieve exoot genoemd?
- Is iedere exoot automatisch invasief?
- Welke criteria worden gebruikt om te bepalen of een soort invasief is?
- Hoe wordt vastgesteld of een soort schade veroorzaakt of waarschijnlijk zal veroorzaken?
- Wie bepaalt of een soort als invasieve exoot wordt aangemerkt?
- Welke rol speelt wetenschappelijk onderzoek bij die beoordeling?
- Hoe wordt omgegaan met onzekerheid wanneer de gevolgen van een soort nog niet volledig bekend zijn?
- Wat is de Unielijst?
- Waarom heeft de Europese Unie een Unielijst voor invasieve uitheemse soorten ingesteld?
- Welke wettelijke regels gelden voor soorten die op de Unielijst staan?
- Welke criteria moet een soort volgens de Europese regelgeving vervullen om op de Unielijst te worden geplaatst?
- Welk wetenschappelijk bewijs moet daarvoor beschikbaar zijn?
- Wie kan voorstellen dat een soort op de Unielijst wordt geplaatst?
- Wie beoordeelt het risico?
- Wie neemt uiteindelijk het besluit?
- Hoe verloopt zo’n procedure?
- Wordt een soort opnieuw geëvalueerd nadat zij op de Unielijst is geplaatst?
- Kan een soort van de Unielijst worden verwijderd?
- Welke mogelijkheden zijn er om bezwaar te maken tegen de beoordeling van een soort?
- Wanneer is de nijlgans op de Unielijst geplaatst?
- Waarom is de nijlgans voorgedragen voor opname?
- Welke risicoanalyse is voor de nijlgans uitgevoerd?
- Wie heeft deze risicoanalyse uitgevoerd?
- Welke wetenschappelijke onderzoeken zijn bij deze beoordeling gebruikt?
- Welke risico’s werden bij de nijlgans vastgesteld?
- Welke mogelijke gevolgen voor biodiversiteit werden genoemd?
- Welke mogelijke gevolgen voor ecosystemen werden genoemd?
- Werden er ook gevolgen voor landbouw, economie, volksgezondheid of veiligheid onderzocht?
- Welke onzekerheden werden in de risicoanalyse genoemd?
- Hoe sterk was het bewijs dat de nijlgans daadwerkelijk schade zou veroorzaken?
- Was er sprake van daadwerkelijk vastgestelde schade of van een voorspelling van mogelijke toekomstige schade?
- Welke alternatieve verklaringen of tegengeluiden werden bij de beoordeling meegenomen?
- Welke vormen van schade worden aan de nijlgans toegeschreven?
- Heeft de nijlgans aantoonbare negatieve effecten op inheemse vogelsoorten?
- Concurreert de nijlgans met andere vogelsoorten om voedsel, nestplaatsen of leefgebied?
- Verdringt de nijlgans daadwerkelijk andere soorten?
- Is aangetoond dat de nijlgans broedresultaten van andere vogelsoorten vermindert?
- Heeft de nijlgans aantoonbare effecten op vegetatie?
- Heeft de nijlgans aantoonbare effecten op waterkwaliteit?
- Heeft de nijlgans aantoonbare effecten op landbouw?
- Welke schade is daadwerkelijk gemeten?
- Welke schade is alleen voorspeld?
- Hoe groot zijn de effecten volgens de beschikbare onderzoeken?
- Zijn de effecten overal hetzelfde of verschillen ze per gebied en situatie?
- Zijn er onderzoeken die weinig of geen negatieve effecten aantonen?
- Hoe sterk is het totale wetenschappelijke bewijs voor de verschillende schadeclaims?
- Hoe groot is de populatie van nijlganzen in Nederland?
- Hoe heeft de Nederlandse populatie zich ontwikkeld?
- Hoe snel heeft de soort zich verspreid?
- Waar komen de grootste populaties voor?
- Welke factoren bepalen de groei van de populatie?
- Welke rol spelen voedsel, klimaat, water, nestgelegenheid en predatie?
- Hoeveel jongen brengen nijlganzen gemiddeld groot?
- Hoe groot is de natuurlijke sterfte?
- Welke natuurlijke vijanden heeft de nijlgans?
- Welke rol spelen menselijke activiteiten bij de populatieontwikkeling?
- Wat is het natuurlijke verspreidingsgebied van de nijlgans?
- Kwam de nijlgans vroeger van nature in Europa voor?
- Wat zijn de oudste betrouwbare Europese waarnemingen?
- Wanneer werden nijlganzen door mensen in Europa gehouden?
- Zijn er historische bewijzen dat mensen nijlganzen vanuit Afrika naar Europa hebben gebracht?
- Wanneer verschenen de eerste vrij levende nijlganzen in Nederland?
- Waar kwamen deze vogels vandaan?
- Is aangetoond dat de huidige Nederlandse populatie uit ontsnapte of losgelaten vogels is ontstaan?
- Kan de nijlgans op eigen kracht vanuit Afrika Europa bereiken?
- Is natuurlijke kolonisatie van Europa wetenschappelijk onderzocht?
- Zijn er historische waarnemingen die wijzen op natuurlijke aanwezigheid vóór de bekende introducties?
- Welke verklaringen voor de aanwezigheid van de nijlgans in Europa worden door wetenschappers ondersteund?
- Welk genetisch onderzoek is er gedaan naar de nijlgans?
- Is het DNA van Nederlandse of Europese nijlganzen onderzocht?
- Is het DNA van Europese nijlganzen vergeleken met Afrikaanse populaties?
- Zijn er genetische verschillen tussen Europese en Afrikaanse populaties?
- Kan genetisch onderzoek de oorsprong van de Nederlandse populatie achterhalen?
- Kan DNA aantonen of een populatie afkomstig is van een relatief kleine groep geïntroduceerde vogels?
- Is er genetisch onderzoek gedaan naar een mogelijk founder effect of genetische bottleneck?
- Is er DNA-onderzoek gedaan aan oude Europese resten van nijlganzen?
- Kan genetisch onderzoek onderscheid maken tussen natuurlijke kolonisatie en menselijke introductie?
- Wat weten we op genetisch gebied nog niet?
- Hoe leven nijlganzen in hun natuurlijke verspreidingsgebied?
- Hoe leven nijlganzen in Nederland?
- Verschilt hun gedrag in Afrika van hun gedrag in Europa?
- Hoe vormen nijlganzen koppels en families?
- Hoe territoriaal zijn ze?
- Hoe beschermen ze hun jongen?
- Hoe reageren ze op andere vogelsoorten?
- Hoe reageren ze op mensen?
- Welke rol spelen individuele verschillen in gedrag?
- In hoeverre kunnen mijn eigen waarnemingen worden vergeleken met wetenschappelijke observaties?
- Waarom worden nijlganzen in Nederland beheerd?
- Welke vormen van beheer worden toegepast?
- Welke doelstellingen hebben deze maatregelen?
- Is aangetoond dat deze maatregelen de gewenste effecten hebben?
- Hoe wordt bepaald hoeveel nijlganzen moeten worden verwijderd?
- Welke alternatieven voor doden of verwijderen zijn onderzocht?
- Wat zijn de ecologische gevolgen van de verschillende beheermethoden?
- Welke wetenschappelijke onderzoeken worden gebruikt om het huidige beleid te onderbouwen?
- Wat bepaalt de Wet dieren over de zorg voor hulpbehoevende dieren?
- Geldt de zorgplicht ook voor wilde dieren?
- Wat betekent artikel 2.1 van de Wet dieren precies?
- Hoe verhoudt de algemene zorgplicht zich tot de regels voor invasieve exoten?
- Wat moet een burger doen wanneer hij een gewonde nijlgans aantreft?
- Mag een dierenambulance een gewonde nijlgans vervoeren?
- Mag een opvangcentrum een gewonde nijlgans opnemen?
- Wat moet er gebeuren wanneer een gewonde nijlgans medische hulp nodig heeft?
- Wat gebeurt er wanneer opvang niet mogelijk is?
- Hoe wordt hierbij het welzijn van het individuele dier afgewogen tegen het beleid rond invasieve exoten?
- Zijn er verschillen tussen een gezond, gewond, ziek of verweesd dier?
- Hoe worden deze regels in de praktijk toegepast?
- Wat heb ik zelf waargenomen bij nijlganzen?
- Welke van mijn waarnemingen zijn objectief vastgelegd?
- Welke waarnemingen zijn interpretaties?
- Welke waarnemingen kunnen worden vergeleken met bestaande wetenschappelijke kennis?
- Komen mijn observaties overeen met wat wetenschappers over de soort beschrijven?
- Waar wijken mijn waarnemingen daarvan af?
- Kunnen mijn observaties aanleiding geven tot nieuwe onderzoeksvragen?
- Welke conclusies kan ik op basis van mijn eigen waarnemingen wel trekken en welke niet?
- Welke beweringen over de nijlgans zijn goed wetenschappelijk onderbouwd?
- Welke beweringen zijn aannemelijk maar nog onvoldoende onderzocht?
- Welke beweringen blijken vooral gebaseerd te zijn op oudere bronnen of herhaling van eerdere aannames?
- Waar spreken wetenschappelijke onderzoeken elkaar tegen?
- Welke belangrijke vragen zijn nog onvoldoende onderzocht?
- Wat kunnen we op basis van het beschikbare bewijs met redelijke zekerheid zeggen over de nijlgans?
- En welke vragen kunnen we op dit moment nog niet beantwoorden?
Andere vragen over de nijlgans:
- Kan een vrouwelijke nijlgans twee of meer eieren op een dag leggen?
- Zijn er waarnemingen van een nijlgans die een ei met een dubbeldooier heeft gelegd? Zo ja, is dat ei uitgebroed door de moeder nijlgans of een broedmachine en zijn de jongen uit het ei gekomen — met of zonder hulp?
- Heeft een vrouwelijke nijlgans een clitoris in haar cloaca?
- Zijn er betrouwbare waarnemingen dat nijlganzen hun jongen verstoten hebben?
- Is er bewijs dat nijlganzen jongen adopteren (ik weet dat dit gebeurt is, is er video materiaal beschikbaar als bewijs)?
- In Nederland zijn er nijlganzen jongen met een angelwing. Komt dit ook voor in de rest van Europa en komt dit ook voor in Afrika?
- In Nederland raken jaarlijks zo een 1300 nijlganzen gewond. Is dit betrouwebare informatie van wildopvangen en wanneer is dit het laatste geteld?
